Zatrzymanie albo wezwanie na przesłuchanie zwykle oznacza, że decyzje trzeba podejmować szybko i pod presją. Najważniejsze jest ustalenie, w jakim charakterze dana osoba ma uczestniczyć w czynności, czego dotyczy sprawa i jaki organ ją prowadzi. Prawa podejrzanego, zatrzymanego i świadka nie są takie same, dlatego przypadkowa rada znaleziona w internecie może nie pasować do konkretnej sytuacji.

Poniższe informacje pomagają uporządkować pierwsze działania. Nie zastępują analizy akt ani pouczenia odnoszącego się do określonej czynności.

Najpierw ustal swoją rolę procesową

Na wezwaniu lub przed rozpoczęciem przesłuchania powinno zostać wskazane, czy osoba występuje jako świadek, podejrzany, oskarżony albo pokrzywdzony. Jeżeli doszło do zatrzymania, trzeba ustalić jego przyczynę oraz to, czy planowane jest przedstawienie zarzutów, przesłuchanie lub wniosek o zastosowanie środka zapobiegawczego.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania bez podawania przyczyny. Świadek co do zasady ma obowiązek zeznawać zgodnie z prawdą, ale w określonych sytuacjach może odmówić zeznań albo odpowiedzi na pytanie. Przykładem jest prawo osoby najbliższej do odmowy zeznań oraz możliwość odmowy odpowiedzi, gdy mogłaby ona narazić świadka lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Co zrobić bezpośrednio po zatrzymaniu?

W pierwszej kolejności warto spokojnie ustalić podstawowe informacje i wyraźnie zgłosić swoje żądania. Zatrzymany powinien zostać poinformowany o przyczynie zatrzymania i przysługujących prawach. W praktyce należy:

Nie należy podpisywać dokumentu, którego treści nie dało się przeczytać lub zrozumieć. Jeżeli protokół nie oddaje przebiegu czynności, trzeba zgłosić uwagę przed podpisaniem i domagać się jej odnotowania.

Kontakt z adwokatem i kontrola zatrzymania

Na żądanie zatrzymanego należy niezwłocznie umożliwić mu kontakt z adwokatem lub radcą prawnym oraz bezpośrednią rozmowę. W wyjątkowym przypadku zatrzymujący może zastrzec swoją obecność przy rozmowie. Zatrzymanemu przysługuje też zażalenie, w którym może domagać się zbadania zasadności, legalności i prawidłowości zatrzymania.

Kodeks postępowania karnego określa również granice czasowe pozbawienia wolności. Jeżeli w ciągu 48 godzin od zatrzymania osoba nie zostanie przekazana do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie, powinna zostać zwolniona. Po przekazaniu do dyspozycji sądu obowiązuje dalszy termin 24 godzin na doręczenie lub ogłoszenie postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Nie oznacza to, że zatrzymanie zawsze może trwać pełne 48 godzin — zatrzymanego należy zwolnić wcześniej, gdy jego przyczyna ustanie.

Jak przygotować się do przesłuchania podejrzanego?

Przed złożeniem wyjaśnień trzeba poznać treść zarzutu i otrzymać pouczenie o prawach. Decyzja o składaniu wyjaśnień, odmowie ich składania albo odpowiadaniu tylko na część pytań powinna wynikać z sytuacji procesowej, a nie z presji chwili. Skorzystanie z prawa do odmowy nie wymaga uzasadnienia.

Podczas przygotowania warto ustalić:

Nie warto zgadywać, dopowiadać faktów ani przyjmować cudzej wersji zdarzeń tylko po to, aby szybko zakończyć czynność. Zeznania i wyjaśnienia są protokołowane i mogą być później porównywane z innymi dowodami.

Wezwanie jako świadek wymaga innego przygotowania

Świadek powinien ustalić sygnaturę sprawy, organ, miejsce i termin przesłuchania. Jeżeli nie może się stawić, nie powinien ignorować wezwania — należy niezwłocznie skontaktować się z organem i udokumentować przeszkodę. Przed przesłuchaniem warto uporządkować własną pamięć zdarzeń, ale nie uzgadniać relacji z innymi osobami.

Gdy odpowiedź na pytanie może prowadzić do samooskarżenia albo sprawa dotyczy osoby najbliższej, znaczenie mogą mieć szczególne prawa świadka. Ich zastosowanie zależy od konkretnych relacji i treści pytania, dlatego warto omówić je przed czynnością.

Czego nie robić po zatrzymaniu lub wezwaniu?

Informacje potrzebne, gdy zatrzymano bliską osobę

Osoba kontaktująca się z adwokatem powinna, jeśli to możliwe, podać imię i nazwisko zatrzymanego, datę urodzenia, przybliżoną godzinę i miejsce zatrzymania, jednostkę Policji lub prokuraturę prowadzącą czynności oraz informacje o stanie zdrowia i stale przyjmowanych lekach. Pomocne są zdjęcia wezwania, protokołu przeszukania lub innych dokumentów pozostawionych przez funkcjonariuszy.

W Stalowej Woli czynności mogą prowadzić różne jednostki Policji i prokuratury, a dalszy etap może należeć do sądu. Sama miejscowość nie pozwala przesądzić, gdzie znajduje się zatrzymany ani jaki organ prowadzi sprawę. Kluczowe są nazwa jednostki i sygnatura widniejące w dokumentach.

Jakie dokumenty przekazać do analizy?

W sprawie pilnej możesz sprawdzić zakres pomocy na stronie adwokat w sprawach karnych w Stalowej Woli. Kontakt z Kancelarią Adwokacką Adwokat Karol Bednarz pozwala przekazać wezwanie lub inne dokumenty i ustalić, jakie działania są możliwe na aktualnym etapie.